Incoterms Nedir? Incoterms 2020 Teslim Şekilleri Nelerdir?
Uluslararası ticarette bir malın satıcıdan alıcıya gönderilmesi yalnızca ürünün fiyatının belirlenmesinden ibaret değildir. Taşıma masrafını kim ödeyecek, ihracat işlemlerini kim yapacak, sigortayı kim yaptıracak, gümrük işlemlerinden kim sorumlu olacak ve taşıma sırasında oluşabilecek hasar riskini hangi noktaya kadar satıcı üstlenecek?
Bu soruların cevapları, uluslararası satış sözleşmelerinde kullanılan Incoterms® kuralları ile büyük ölçüde netleştirilir.
Incoterms, International Chamber of Commerce (ICC) tarafından geliştirilen ve mal satışlarında tarafların teslimatla ilgili yükümlülüklerini, maliyetlerini ve risklerini belirlemeye yardımcı olan uluslararası ticaret kurallarıdır. ICC tarafından ilk kez 1936 yılında yayımlanan Incoterms kurallarının güncel versiyonu Incoterms® 2020‘dir ve 1 Ocak 2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Incoterms 2020 kapsamında 11 farklı teslim şekli bulunur. Bunların 7’si her türlü taşıma modu için, 4’ü ise yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmıştır.
Incoterms Ne Demek?
Incoterms, İngilizce International Commercial Terms ifadesinden türetilmiş bir ticari terimdir.
Türkçede çoğunlukla uluslararası ticari teslim şekilleri veya teslim şekilleri olarak ifade edilir.
Örneğin bir satış sözleşmesinde:
“DAP İstanbul, Incoterms® 2020”
ifadesinin kullanılması, tarafların malların teslimiyle ilgili belirli sorumluluk ve risk dağılımını kabul ettiği anlamına gelir.
Ancak önemli bir ayrıntı vardır: Incoterms tek başına ürünün mülkiyetinin ne zaman geçtiğini, ödeme yöntemini veya satış bedelinin ne zaman ödeneceğini düzenleyen kapsamlı bir satış sözleşmesi değildir. Esas olarak teslim, risk, maliyet ve tarafların belirli operasyonel yükümlülüklerinin dağılımını düzenler. ICC de Incoterms kurallarının özellikle yükümlülük, risk ve maliyetlerin taraflar arasında dağıtılmasına odaklandığını belirtmektedir.
Incoterms 2020 Neyi Belirler?
Bir Incoterms kuralı seçildiğinde temel olarak şu soruların cevapları netleştirilir:
- Satıcı malı nerede teslim etmiş sayılır?
- Risk hangi noktada alıcıya geçer?
- Ana taşıma organizasyonunu kim yapar?
- Taşıma masrafını kim üstlenir?
- İhracat gümrük işlemlerinden kim sorumludur?
- İthalat gümrük işlemlerini kim gerçekleştirir?
- İthalat vergilerini kim öder?
- Sigorta yaptırma yükümlülüğü hangi taraftadır?
- Teslimata ilişkin bazı operasyonel masraflar hangi tarafa aittir?
Bu nedenle Incoterms seçimi yalnızca ticari bir kısaltma seçmek değildir. Yanlış teslim şeklinin seçilmesi, beklenmeyen navlun, gümrük, sigorta veya operasyon maliyetleri doğurabilir.
Incoterms 2020 Teslim Şekilleri Nelerdir?
Incoterms 2020’de toplam 11 teslim şekli vardır:
Her Türlü Taşıma Modunda Kullanılabilen 7 Incoterms Kuralı
- EXW – Ex Works
- FCA – Free Carrier
- CPT – Carriage Paid To
- CIP – Carriage and Insurance Paid To
- DAP – Delivered at Place
- DPU – Delivered at Place Unloaded
- DDP – Delivered Duty Paid
Deniz ve İç Su Yolu Taşımacılığında Kullanılan 4 Incoterms Kuralı
- FAS – Free Alongside Ship
- FOB – Free On Board
- CFR – Cost and Freight
- CIF – Cost, Insurance and Freight
Bu ayrım ICC’nin Incoterms 2020 sınıflandırmasıyla doğrudan örtüşmektedir.
1. EXW Nedir? – Ex Works
EXW (Ex Works), satıcının malı belirlenen yerde, genellikle kendi fabrikasında veya deposunda, alıcının tasarrufuna bırakması esasına dayanır.
EXW’de satıcının yükümlülüğü diğer birçok teslim şekline göre oldukça sınırlıdır. ICC’nin açıklamasına göre satıcının malı alıcının aracı üzerine yükleme veya ihracat gümrük işlemlerini gerçekleştirme yükümlülüğü bulunmaz.
EXW’de genel sorumluluk dağılımı
Satıcı:
- Malı hazırlar.
- Belirlenen yerde alıcının kullanımına sunar.
Alıcı:
- Yüklemeyi organize eder.
- İhracat işlemlerini organize eder.
- Ana taşımayı organize eder.
- İthalat işlemlerini gerçekleştirir.
- Vergi ve ilgili ithalat maliyetlerini üstlenir.
- Taşıma riskini teslim noktasından itibaren üstlenir.
Özellikle uluslararası ihracat işlemlerinde EXW’nin pratikte her durumda en uygun seçenek olduğu düşünülmemelidir. İhracat ülkesindeki gümrük prosedürlerini kimin etkin şekilde yürüteceği ayrıca değerlendirilmelidir.
2. FCA Nedir? – Free Carrier
FCA (Free Carrier), satıcının malları belirlenen yerde alıcının seçtiği taşıyıcıya veya belirlenen başka bir tarafa teslim etmesi esasına dayanır.
FCA; karayolu, demiryolu, havayolu, denizyolu veya birden fazla taşıma modunun birlikte kullanıldığı multimodal operasyonlarda tercih edilebilir.
Özellikle konteyner taşımacılığında, klasik FOB kullanımının yerine FCA’nın değerlendirilmesi önemli olabilir.
Incoterms 2020’de FCA ile ilgili önemli güncellemelerden biri de belirli durumlarda, tarafların talebi üzerine taşıyıcının düzenlediği on-board bill of lading ihtiyacının karşılanmasına yönelik düzenlemedir.
3. CPT Nedir? – Carriage Paid To
CPT, satıcının malın belirlenen varış yerine kadar taşıma sözleşmesini ve taşıma maliyetini üstlendiği teslim şeklidir.
Ancak burada kritik bir nokta bulunur:
Taşıma ücretini satıcı ödese bile risk mutlaka varış noktasına kadar satıcıda kalmaz.
CPT’de risk, malın satıcının sözleşme yaptığı taşıyıcıya teslim edilmesiyle alıcıya geçer. ICC’nin açıklaması bu ayrımı özellikle vurgulamaktadır.
Bu nedenle “navlunu satıcı ödüyor = risk de satıcıda” şeklindeki yaklaşım doğru değildir.
4. CIP Nedir? – Carriage and Insurance Paid To
CIP (Carriage and Insurance Paid To), CPT’ye benzer şekilde taşıma maliyetinin satıcı tarafından üstlenildiği ancak buna ek olarak satıcının sigorta yükümlülüğünün de bulunduğu teslim şeklidir.
CIP’de de risk, malların taşıyıcıya teslim edilmesiyle alıcıya geçer. Satıcının taşıma sözleşmesini varış yerine kadar yapması, riskin varış yerine kadar satıcıda kaldığı anlamına gelmez.
Bu ayrım özellikle uluslararası lojistikte oldukça önemlidir.
5. DAP Nedir? – Delivered at Place
DAP (Delivered at Place), satıcının malları belirlenen varış yerinde, gelen taşıma aracında ve boşaltmaya hazır şekilde alıcının tasarrufuna sunması esasına dayanır.
DAP kapsamında satıcı:
- Taşımayı organize eder.
- Malları belirlenen varış yerine getirir.
- Varışa kadar oluşan taşıma risklerini üstlenir.
Alıcı ise genel olarak:
- İthalat gümrük işlemlerini,
- İthalat vergilerini,
- İthalatla bağlantılı diğer yükümlülükleri
üstlenir.
Bu nedenle DAP, özellikle “satıcı malı benim ülkeme kadar getirsin, ancak ithalat gümrüğünü ben yapayım” şeklindeki ticari modelde değerlendirilebilir.
6. DPU Nedir? – Delivered at Place Unloaded
DPU (Delivered at Place Unloaded), Incoterms 2020’nin dikkat çeken teslim şekillerinden biridir.
DPU’da satıcı, malı belirlenen varış yerinde boşaltılmış şekilde alıcının tasarrufuna sunar.
Bu noktada DAP ile DPU arasındaki temel fark ortaya çıkar:
DAP → Mal varış yerinde boşaltmaya hazır şekilde teslim edilir.
DPU → Mal varış yerinde boşaltılmış şekilde teslim edilir.
Incoterms 2020’de eski DAT (Delivered at Terminal) kuralının adı DPU (Delivered at Place Unloaded) olarak değiştirilmiştir. Böylece teslim yerinin mutlaka bir terminal olması şartı kaldırılmış ve daha geniş bir teslim noktası yaklaşımı benimsenmiştir.
7. DDP Nedir? – Delivered Duty Paid
DDP (Delivered Duty Paid), satıcı açısından en yüksek yükümlülük seviyesine sahip Incoterms kuralıdır.
Satıcı, malları belirlenen varış yerine kadar getirmenin yanı sıra ithalat gümrük işlemlerini ve uygulanabilir ithalat vergilerini de üstlenir.
ICC, DDP’yi 11 Incoterms kuralı içinde satıcıya en yüksek düzeyde yükümlülük yükleyen kural olarak tanımlar.
DDP kullanılırken özellikle şu konuya dikkat edilmelidir:
Satıcının ithalat ülkesindeki gümrük, vergi ve yasal yükümlülükleri fiilen yerine getirip getiremeyeceği önceden kontrol edilmelidir.
Bu nedenle DDP yalnızca “tüm masrafları satıcı ödesin” şeklinde basit bir fiyatlandırma tercihi olarak görülmemelidir.
Deniz Taşımacılığında Kullanılan Incoterms 2020 Kuralları
8. FAS Nedir? – Free Alongside Ship
FAS (Free Alongside Ship), satıcının malları belirlenen yükleme limanında geminin yanına, yani gemi yanında belirlenen noktaya kadar teslim etmesini ifade eder.
Bu teslim şeklinde risk, mal geminin yanında teslim edildiğinde alıcıya geçer.
FAS özellikle deniz ve iç su yolu taşımacılığı için kullanılmaktadır.
9. FOB Nedir? – Free On Board
FOB (Free On Board), satıcının malları belirlenen yükleme limanında gemiye yüklemesiyle teslim yükümlülüğünü yerine getirdiği teslim şeklidir.
FOB’da kritik nokta:
Risk, mallar gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
FOB, deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmıştır. Bu nedenle konteynerli taşımacılıkta her durumda otomatik olarak FOB kullanmak yerine, yükün taşıma zincirindeki gerçek teslim noktasının değerlendirilmesi gerekir.
10. CFR Nedir? – Cost and Freight
CFR (Cost and Freight) kapsamında satıcı, malların belirlenen varış limanına kadar taşınması için gerekli navlun sözleşmesini yapar ve navlunu öder.
Ancak burada da önemli bir risk ayrımı vardır:
Satıcı navlunu ödüyor olsa da risk varış limanına kadar satıcıda kalmaz.
CFR’de risk, mallar yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
Dolayısıyla CFR’yi “satıcı tüm taşıma riskini varış limanına kadar üstlenir” şeklinde yorumlamak doğru değildir.
11. CIF Nedir? – Cost, Insurance and Freight
CIF (Cost, Insurance and Freight), CFR’ye benzer ancak satıcının sigorta yükümlülüğünü de içerir.
Satıcı:
- Malları gemiye yükler.
- Varış limanına kadar navlunu organize eder ve öder.
- Gerekli sigorta yükümlülüğünü yerine getirir.
Bununla birlikte risk yine varış limanında değil, ilgili Incoterms kuralındaki teslim noktasında alıcıya geçer.
Bu nedenle CIF’de “navlun ve sigortayı satıcı ödüyor” ile “risk satıcıda kalıyor” kavramları birbirinden ayrılmalıdır.
Incoterms 2020 Tablosu
| Incoterms | Açılımı | Taşıma | Genel olarak riskin geçtiği ana nokta |
|---|---|---|---|
| EXW | Ex Works | Tüm taşıma modları | Belirlenen teslim yeri |
| FCA | Free Carrier | Tüm taşıma modları | Taşıyıcıya teslim |
| CPT | Carriage Paid To | Tüm taşıma modları | Taşıyıcıya teslim |
| CIP | Carriage and Insurance Paid To | Tüm taşıma modları | Taşıyıcıya teslim |
| DAP | Delivered at Place | Tüm taşıma modları | Belirlenen varış yeri |
| DPU | Delivered at Place Unloaded | Tüm taşıma modları | Boşaltılmış varış noktası |
| DDP | Delivered Duty Paid | Tüm taşıma modları | Belirlenen varış yeri |
| FAS | Free Alongside Ship | Deniz / iç su | Geminin yanı |
| FOB | Free On Board | Deniz / iç su | Gemide |
| CFR | Cost and Freight | Deniz / iç su | Gemide |
| CIF | Cost, Insurance and Freight | Deniz / iç su | Gemide |
ICC’nin resmi Incoterms 2020 kaynaklarında bu 11 kural aynı iki ana grupta sınıflandırılmaktadır.
Incoterms 2020’de En Çok Karıştırılan Konu: Maliyet ve Risk
Incoterms öğrenirken yapılan en büyük hatalardan biri maliyetin kimin üzerinde olduğu ile riskin kimin üzerinde olduğunu aynı şey sanmaktır.
Örneğin:
CPT İstanbul, Incoterms® 2020
şeklinde bir satış yapıldığını düşünelim.
Satıcı İstanbul’a kadar taşıma sözleşmesini yapıp taşıma bedelini ödeyebilir. Ancak mallar satıcının sözleşme yaptığı taşıyıcıya teslim edildiği anda risk alıcıya geçmiş olabilir.
Dolayısıyla:
Maliyeti kim ödüyor? ≠ Riski kim taşıyor?
Bu ayrım Incoterms kullanımının temel noktalarından biridir. ICC’nin Incoterms 2020 açıklamaları da kuralların maliyet, risk ve yükümlülükleri ayrı başlıklar altında düzenlediğini belirtmektedir.
Incoterms 2020 ile Incoterms 2010 Arasındaki Fark Nedir?
Incoterms 2020, Incoterms 2010’un yerine gelen güncel ICC versiyonudur.
En dikkat çekici değişikliklerden biri DAT’ın DPU olarak yeniden adlandırılmasıdır. Ayrıca FCA kapsamında belirli durumlarda on-board konşimento ihtiyacına yönelik düzenleme yapılmış; sigorta kapsamları ve güvenlikle ilgili yükümlülükler konusunda da açıklamalar geliştirilmiştir.
2026 itibarıyla ICC’nin yayımladığı güncel Incoterms versiyonu Incoterms® 2020‘dir.
Incoterms Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Bir teslim şekli seçilirken yalnızca “en ucuz” veya “en çok kullanılan” Incoterms kuralına yönelmek doğru değildir.
Şu sorular birlikte değerlendirilmelidir:
1. Taşıma şekli nedir?
Karayolu, havayolu, demiryolu, denizyolu veya multimodal taşıma mı yapılacak?
2. Risk nerede devredilmek isteniyor?
Satıcı riskini fabrikadan çıkışta mı, taşıyıcıya teslimde mi, yoksa varış noktasında mı sona erdirmek istiyor?
3. İhracat gümrüğünü kim yapacak?
Özellikle EXW ve FCA karşılaştırılırken bu konu önemlidir.
4. İthalat gümrüğünü kim yapacak?
DAP ve DDP arasındaki en önemli farklardan biri burada ortaya çıkar.
5. Sigortayı kim yaptıracak?
Özellikle CIP ve CIF kullanılırken sigorta yükümlülüğü ayrıca incelenmelidir.
6. Taşıma zincirinde gerçek teslim noktası neresi?
“İstanbul”, “Dubai” veya “Hamburg” gibi yalnızca şehir veya liman adını yazmak yerine, mümkün olduğunca teslim yerinin veya noktasının açık şekilde belirtilmesi operasyonel belirsizliği azaltır.
Lojistik Uzmanı Gözüyle Incoterms Örneği
Türkiye’deki bir üreticinin Almanya’daki müşterisine makine sattığını düşünelim.
Satış sözleşmesinde:
DAP Frankfurt, Incoterms® 2020
kararlaştırılmış olsun.
Bu durumda satıcı açısından temel ticari sorumluluk, malı belirlenen Frankfurt teslim noktasına kadar getirmektir. Alıcının ise ithalat işlemleri ve ilgili ithalat yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekir.
Buna karşılık:
DDP Frankfurt, Incoterms® 2020
kullanılırsa satıcının sorumluluğu önemli ölçüde artar. Satıcı ithalat işlemleri ve uygulanabilir ithalat vergileri dahil olmak üzere daha geniş bir yükümlülük üstlenir. ICC, DDP’nin satıcı açısından 11 kural içinde en yüksek yükümlülük seviyesini oluşturduğunu belirtmektedir.
Bu nedenle bir lojistik operasyonunda “DAP mı DDP mi?” sorusu yalnızca nakliye fiyatıyla cevaplanamaz. İthalat prosedürleri, vergi yükümlülükleri ve tarafların ilgili ülkedeki hukuki/operasyonel kapasitesi de hesaba katılmalıdır.
Incoterms Lojistik Firması İçin Neden Önemlidir?
Bir lojistik firması açısından Incoterms, operasyonun başlangıcında bilinmesi gereken temel ticari bilgilerden biridir.
Çünkü teslim şekli;
- Navlun teklifinin hazırlanmasını,
- Taşımanın kim tarafından organize edileceğini,
- Sigorta gerekliliklerini,
- İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini,
- Teslim noktasını,
- Bazı operasyonel masrafların dağılımını,
- Riskin hangi noktada devredileceğini
doğrudan etkileyebilir.
Örneğin bir müşteri FOB fiyat istediğinde yalnızca “limandan limana fiyat” vermek yeterli olmayabilir. Yükün nerede teslim edileceği, hangi limanın kullanılacağı, konteyner operasyonunun nasıl yapılacağı ve satış sözleşmesinde hangi teslim noktasının kararlaştırıldığı birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle profesyonel bir lojistik operasyonunda Incoterms + taşıma modu + yükün niteliği + teslim noktası + gümrük sorumlulukları birlikte okunmalıdır.
Incoterms 2020 Hakkında Sık Sorulan Sorular
Incoterms nedir?
Incoterms, ICC tarafından yayımlanan ve uluslararası mal satışlarında satıcı ile alıcının teslimatla ilgili yükümlülük, maliyet ve risklerinin dağılımını açıklayan 11 ticari teslim kuralından oluşur.
Incoterms 2020 kaç teslim şeklidir?
Incoterms 2020’de toplam 11 teslim şekli vardır. Bunların 7’si tüm taşıma modlarında, 4’ü deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılır.
Incoterms 2020’nin güncel versiyonu mudur?
Evet. 2026 itibarıyla ICC’nin yayımladığı güncel Incoterms versiyonu Incoterms® 2020‘dir. Kurallar 1 Ocak 2020’de yürürlüğe girmiştir.
Incoterms navlunu belirler mi?
Hayır. Incoterms, belirli taşıma maliyetlerinin hangi tarafa ait olduğunu ve taşıma organizasyonuna ilişkin sorumlulukları belirler; ancak tek başına piyasa navlun fiyatını belirlemez.
Incoterms mülkiyet devrini belirler mi?
Hayır. Incoterms kuralları esas olarak teslim, risk, maliyet ve belirli yükümlülüklerin dağılımını düzenler. Mülkiyetin devri ve ödeme koşulları satış sözleşmesinde ayrıca düzenlenmelidir. ICC’nin Incoterms 2020 girişinde de kuralların satış sözleşmesindeki diğer hükümlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği açıklanmaktadır.
En çok sorumluluk hangi Incoterms teslim şeklindedir?
Satıcı açısından DDP (Delivered Duty Paid) en yüksek yükümlülük seviyesine sahip Incoterms kuralıdır. Satıcı, belirlenen varış yerine kadar taşımanın yanı sıra ithalat işlemleri ve uygulanabilir ithalat vergileri bakımından da sorumluluk üstlenir.
FOB her taşımada kullanılabilir mi?
Hayır. FOB, Incoterms 2020 kapsamında deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmıştır. Karayolu, havayolu veya multimodal taşımada FOB yerine taşıma şekline uygun Incoterms kuralı değerlendirilmelidir.
Sonuç: Doğru Incoterms Seçimi Lojistik Maliyeti Kadar Önemlidir
Incoterms 2020, uluslararası ticarette yalnızca üç harften oluşan ticari kısaltmalar değildir. EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP, FAS, FOB, CFR ve CIF, satıcı ile alıcı arasındaki teslimat organizasyonunun nasıl yürütüleceğini anlamak için kullanılan standart kurallardır.
Ancak doğru Incoterms seçimi yapılırken yalnızca “satıcı mı ödeyecek, alıcı mı ödeyecek?” sorusuna bakmak yeterli değildir.
Profesyonel değerlendirmede;
teslim noktası + riskin devri + taşıma maliyeti + gümrük sorumluluğu + sigorta + taşıma modu + ithalat/ihracat yükümlülükleri
birlikte ele alınmalıdır.
Özellikle Türkiye’den Avrupa, Orta Doğu veya diğer uluslararası pazarlara yapılan ihracat ve ithalat operasyonlarında yanlış teslim şekli, başlangıçta cazip görünen bir fiyatın sonradan beklenmeyen gümrük, taşıma, sigorta veya operasyon maliyetlerine dönüşmesine neden olabilir.
Bu nedenle Incoterms seçimi, satış sözleşmesi imzalanmadan önce ihracatçı, ithalatçı, dış ticaret uzmanı ve lojistik operasyon taraflarının birlikte değerlendirmesi gereken ticari bir karardır.
